سندرم تونل کارپال یا سندروم تونل کارپ به انگلیسی Carpal tunnel syndrome (CTS) یا نشانگان دالان مچ دست یک بیماری است که به دلیل تحت فشار قرار گرفتن عصب مدیان هنگام عبور از مچ دست در تونل کارپال ایجاد می شود. علائم اصلی درد، بی حسی و سوزن سوزن شدن در انگشت شست، انگشت اشاره، انگشت میانی و نیمه خارجی انگشت حلقه است. علائم معمولا به تدریج و در طول شب شروع می شود. درد و بیحسی ممکن است به سمت بازو انتشار یابد. ممکن است قدرت مشت کردن ضعیف شود و پس از مدت زمان طولانی عضلات پایه انگشت شست تحلیل روند. در بیشتر موارد، هر دو دست تحت تأثیر قرار می گیرند.

عوامل خطرساز بروز سندرم تونل کارپال شامل چاقی، انجام کارهای تکراری با مچ دست، حاملگی و بارداری، استعداد ژنتیکی و آرتریت روماتوئید است.  شواهدی نیز وجود دارد که کم کاری تیروئید و دیابت خطر را افزایش می دهد. استفاده از قرص های ضد بارداری تاثیری در خطر ابتلا ندارد. انواع کارهایی که ریسک ابتلا به سندرم تونل کارپال افزایش می دهند شامل کارهای با کامپیوتر (مانند تایپ)، کار با ابزارهای لرزاننده (مانند مته های بزرگ) و کارهایی است که نیاز به مشت کردن مکرر دارد. تشخیص بر اساس علائم، نشانه ها و معاینات بالینی است و ممکن است با تست های الکترودیاگنوتیک (نوار عصب) تایید شود. اگر تحلیل رفتن عضله در پایه انگشت شست وجود داشته باشد تشخیص بسیار محتمل است.

شیوع سندرم تونل کارپال به حدود ۵٪ در جمعیت عمومی می رسد. این بیماری معمولاً در بزرگسالی آغاز می شود و زنان بیشتر از مردان درگیر آن هستند. تا یک سوم از افراد مبتلا ممکن است بدون درمان خاصی تقریباً در طول یک سال بهبود یابند. علائم را می توان با استفاده از آتل های مخصوص مچ دست یا تزریق کورتیکواستروئید بهبود بخشید. به نظر نمی رسد مصرف مسکن های ضدالتهابی یا گاباپنتین مفید باشد. جراحی در مقایسه با گزینه های غیر جراحی (به ویژه در موارد شدید) با نتایج بهتری پس از یک سال همراه بوده است.

علایم و نشانه های سندرم تونل کارپال

علائم تونل کارپال شامل موارد زیر است:

  • احساس سوزش، سوزن سوزن شدن، بی حسی یا خارش کف دست و انگشتان شست، اشاره و میانی
  • بروز ضعف در دست و رها شدن وسایل از دست
  • احساساتی شوک مانند که به سمت انگشتان حرکت می کند
  • احساس سوزن سوزن شدن دست که به سمت بازو انتشار می یابد

ابتدا ممکن است انگشتان بیمار شب ها “به خواب رفته” و بی حس شوند. این معمولاً به دلیل وضعیت نامناسب دست در هنگام خواب اتفاق می افتد. بیمار ممکن است صبح ها با بی حسی و گزگز در دستان خود بیدار شود که گاهی تا شانه انتشار می یابد. در طول روز نیز، هنگامی که بیمار چیزی را با مچ  خم شده دست نگه می دارد، مانند رانندگی یا کتاب خواندن یا کار با گوشی همراه، ممکن است علائم سندرم تونل کارپال ظاهر شود.

اوایل، تکان دادن دست ها ممکن است به کاهش یا رفع سریعتر بی حسی کمک کند اما بعد از مدتی انجام این کار باعث از بین رفتن بی حسی نمی شود. با بدتر شدن سندرم تونل کارپال، ممکن است قدرت مشت کردن بیمار کمتر شود زیرا عضلات دست تحلیل می روند. همچنین درد و گرفتگی عضلانی بیشتری رخ خواهد داد.

در واقع عصب مدیان که از تونل کارپال عبور می کند تا به انگشتان دست برسد، به دلیل تحت فشار قرار گرفتن در کانال تنگ، نمی تواند آن طور که باید کار کند. این منجر به کند شدن ایمپالس های عصبی، بی حسی در انگشتان و ضعف در عضلات به ویژه توانایی انگشت شست می شود.

علت سندرم تونل کارپال

علت بیشتر موارد سندرم تونل کارپال ناشناخته است. عوامل خطرساز بروز سندرم تونل کارپال شامل چاقی، انجام کارهای تکراری با مچ دست، بارداری، استعداد ژنتیکی و آرتریت روماتوئید است. شواهدی نیز وجود دارد که کم کاری تیروئید و دیابت خطر را افزایش می دهد. استفاده از قرص های ضد بارداری تاثیری در خطر ابتلا ندارد.

انواع کارهایی که ریسک ابتلا به سندرم تونل کارپال افزایش می دهند شامل کارهای با کامپیوتر، کار با ابزارهای لرزاننده (مانند مته های بزرگ) و کارهایی است که نیاز به مشت کردن مکرر دارد.

ضربه به دست نیز ممکن است نقشی داشته باشد. علایم تونل کارپال می تواند در زمینه برخی بیماری های اعصاب محیطی مانند انواعی از سندرم Charcot-Marie-Tooth (نوروپاتی ارثی با حساسیت به فلج فشاری) یا آمیلویید نوروپاتی نیز رخ دهد. از دلایل دیگر این بیماری می توان به عواملی که از خارج به تونل کارپال فشار می آورند، اشاره کرد که شامل تومورهای خوش خیم مانند لیپوماها، گانگلیون و ناهنجاری های عروقی است.

ارتباط سندرم کارپال با برخی مشاغل محل مناقشه های پزشکی و قانونی است. برخی معتقدند که سندرم تونل کارپال توسط فعالیت هایی که مستلزم حرکات تکراری مچ دست است ایجاد یا تشدید می شود. در برخی کشورها، کارگرانی که مبتلا به سندرم تونل کارپ تشخیص داده شده اند از طول درمان و حق غرامت برخوردار می شوند.

عوامل مختلفی در یک بیمار می تواند منجر به بروز سندرم تونل کارپال شود، از جمله ژنتیک، اندازه تونل کارپال، برخی بیماری های موضعی و سیستمیک و برخی عادات خاص فرد. این بیماری عموما به تدریج و در طی یک دوره زمانی اتفاق می افتد و فقط یک عامل خاص موجب ایجاد آن نمی شود. برخی از این عوامل می تواند تظاهراتی از افزایش سن باشد.